אגרטל.

אגרטל / ציפי אלי גולדשמיד

בָּאֲגַרְטָל הַזֶּה כְּמוֹ בְּתוֹכִימְקַנֶּנֶת תְּהוֹם לֹא צְפוּיָהגַּם אֲנִי כְּמוֹ הַדְּמוּיוֹת הַכְּחֻלּוֹתמְחוֹלֶלֶת תַּחַת גְּלָזוּרָה שְׁקוּפָהגַּם אֲנִי עֲשׂוּיָה חֹמֶר דַּקוְשָׁבִיר, אֲבָל חָזָק לְאֵין שִׁעוּריֵשׁוּת שֶׁרַק לְמַרְאִית עַיִןנוֹעֲדָה לִפְרָחִים וְקוֹקְטֶיְלִיםחַפִּים מְסַכְּנוֹת, טָעוּיוֹת, וְרִגְשׁוֹת אָשָׁםעַל שֻׁלְחַן התֶה אוֹפֶפֶתאוֹתוֹ עֶדְנָה מְשֻׁנָּהכְּאִלּוּ לֹא נִבְלַע בּוֹ דָּבָר

האם אין מספיק אגרטלים בעולם? מדוע לייצר עוד? מה יש בה בקליפה הנפחית הזו, שמשאיר אותה רלוונטית בתרבות במשך אלפי שנים? מדוע יוצרות ויוצרים רבים ממשיכים לייצר עוד ועוד אגרטלים כחלק משרשרת התרבות האנושית של מעל 20, 000 שנים? למרות כל השינויים הטכנולוגים, והשינויים בחיי היומיום, האגרטלים עדיין אתנו, מלווים את המין האנושי כחלק מה-DNA התרבותי שלו. אגרטלים נושאים את תמורות הזמן, מכילים רעיונות, מתעדכנים צורנית – וכוחם נובע אולי מן המיזוג שבין האובייקט השימושי (הכלי), המדיום התרבותי וההיסטורי, והמרחב המושגי.

עירית אבא היא אחת הקדריות והאמניות המובילות והמשפיעות ביותר בשדה הקרמיקה העכשווית בישראל. אבא יוצרת כדים מפורצלן על האבניים כבר כמה עשרות שנים. עבורה "הכלי הוא נקודת מוצא, מגרש משחקים שבו המבנה, החומר והרוח נפגשים." בעבודותיה של עירית אבא לא מתקיים הבדל או מתח בין שימוש או תפקוד (Function) לבין רוח וביטוי אמנותי (Spirit). תפקוד, רוח וביטוי אמנותי, אחד הם.

האובייקטים בתערוכה מגלמים את השפה הייחודית של אבא, הפועלת בחופש אינטואיטיבי ויוצרת קבוצות אגרטלים המנהלות שיח פנימי, איכות עוצרת נשימה, פשטות ומורכבות המשולבות זו בזו. אבא יוצרת את מרבית האובייקטים מפורצלן ואבנית, חשופים או מחופים בגלזורה. האיכויות של הפורצלן באות לידי ביטוי בדקיקות ושקיפות עד כדי מתיחת גבולות היכולת של החומר.

האובייקטים המוצגים בתערוכה בוחנים את מעמד האונטולוגי של האגרטל, ואת מקומו בעולם: מבחינה מבנית, לאגרטל הקלאסי יש אנטומיה קבועה כמעט, המושאלת לעיתים קרובות מתיאור גוף האדם: בסיס (רגל), בטן (נפח האגירה), כתפיים, צוואר ושפה (הפתח העליון). ההחלטות העיצוביות ליצירתו הן ארגונומיות וטכניות: משקל הבסיס (כדי שלא יתהפך), קוטר הצוואר (כדי להחזיק את גבעולי הפרחים) ועמידות החומר לנוזלים. לאורך ההיסטוריה, אגרטלי קרמיקה ופורצלן שימשו במקביל לאחסון כקנבס תלת-ממדי לביטוי תרבותי. [ביוון העתיקה, האגרטלים/כדים נשאו עליהם ציורים שתיעדו מיתולוגיה, פוליטיקה וחיי יומיום. במזרח הרחוק, אגרטלי הפורצלן הסיניים ייצגו פסגה של טכנולוגיה חומרית, וסימלו סטטוס חברתי, עושר ועידון אסתטי]. מהו מעמדו של האגרטל בימינו? כנראה שאין תשובה פשוטה לשאלה זו. העבודות המוצגות בתערוכה אגרטל., הן תוצאה של יצירה מתמשכת רבת שנים בשילוב עם פעולה אינטואיטיבית וחקירה חומרית צורנית וצבעונית. יצירותיה של עירית אבא הן כמעט תמיד מופשטות (למעט שיתופי הפעולה עם האמן אסף בן צבי), וגם בתערוכה זו איכות העבודות מאופיינת בווירטואוזיות מדויקת, ומתקיים בהן מתח מתמיד בין המסורת של הקדרות לבין פיסול ניסיוני מרתק. העבודות בתערוכה ממחישות שלב נוסף ביצירתה של עירית אבא, שלב בשל, בעל נוכחות עוצמתית.

עירית אבא (נ. 1953), היא אמנית בכירה המתגוררת ויוצרת בירושלים. עבודותיה הוצגו בתערוכות יחיד וקבוצתיות רבות בישראל ובחו"ל. אבא היא זוכת פרס אנדי לשנת 2009, ופרס העיצוב ממנהל התרבות, משרד המדע התרבות והספורט. עירית אבא כיהנה כמרצה בכירה במחלקה לעיצוב קרמי וזכוכית בבצלאל במשך כ-4 עשורים.

אוצרת: שלומית באומןפתיחה: חמישי, 18.6.2026, 19:30שיח גלריה: שישי, 24.7.2026, 11:30נעילה: שבת, 1.8.2026, 14:00

עירית אבא – קורות חיים

مزهرية| عيريت آباالقيّمة: شلوميت باومان

هل لا يوجد ما يكفي من المزهريات في العالم؟ لماذا ننتج المزيد منها؟ ما الذي تحمله هذه قشرة الحجم بحيث علائقية بالثقافة الإنسانية منذ آلاف السنين؟ لماذا يواصل الفنّانون والفنّانات صنع المزيد من المزهريات كجزء من سلسلة الثقافة البشرية الممتدة لأكثر من 20 ألف عام؟ رغم جميع التحولات التكنولوجية والتغييرات في الحياة اليومية، ما زالت المزهريات ترافقنا، وترافق الجنس البشري كجزء من حمضه النووي الثقافي. تحمل المزهريات آثار تحولات الزمن، تحتوي على الأفكار، تتجدد أشكالها، وربما تنبع قوتها من ذلك الاندماج بين الشيء النفعي (الوعاء)، والوسيط الثقافي والتاريخي، والفضاء المفاهيمي.

عيريت آبا هي واحدة من أبرز الخزّافات والفنّانات وأكثرهن تأثيرًا في مجال الخزف المعاصر في إسرائيل. وقد دأبت على صنع الأواني الخزفية من البورسلان على الدولاب الخزفي منذ عدة عقود. بالنسبة لها "الوعاء هو نقطة انطلاق، وساحة لعب يلتقي فيها البناء والمادة والروح". في أعمال عيريت آبا لا يوجد فصل أو توتر بين الاستعمال أو الوظيفة (Function) وبين الروح والتعبير الفنّي (Spirit)، بل إن الوظيفة والروح والتعبير الفنّي تشكل وحدة واحدة.

تجسد الأعمال المعروضة في هذا المعرض اللغة الفنّيّة الخاصة بعيريت آبا، وهي لغة تعمل بحرية حدسية وتنتج مجموعات من المزهريات التي تدير فيما بينها حوارًا داخليًا، يجمع بين البساطة والجودة معًا. تصنع آبا معظم أعمالها من البورسلان والخزف الحجري، سواء كانت مكشوفة أو مُزججة. خصائص البورسلان يُعبّر عنها بالرقة والشفافية إلى حدّ يدفع حدود إمكانات المادة نفسها.

تفحص الأعمال المُشاركة في المعرض المكانة الأنطولوجية للمزهرية وموقعها في العالم: فمن الناحية البنيوية، تمتلك المزهرية الكلاسيكية أنتوميا شبه ثابتة، تُستعار غالبًا من وصف الجسد البشري: قاعدة (قدم)، بطن (حيز التخزين)، كتفان، عنق، وحافة أو فوهة علوية. القرارات التصميمية المرتبطة بصنعها فهي قرارات الهندسة البشرية والتقنية، مثل وزن القاعدة (كي لا تنقلب)، وقطر العنق (لإمساك سيقان الأزهار)، وقدرة المادة على مقاومة السوائل. وعبر التاريخ، لم تُستخدم المزهريات الخزفية والبورسلانية للتخزين فحسب، بل أدّت أيضًا دور لوحة ثلاثية الأبعاد للتعبير الثقافي. [ففي اليونان القديمة كانت المزهريات والجرار تحمل رسومًا توثق الأساطير والسياسة والحياة اليومية. أما في الشرق الأقصى فقد مثلت مزهريات البورسلان الصينية ذروة التكنولوجيا المادية، وكانت رمزًا للمكانة الاجتماعية والثروة والرقي الجمالي]. ما هي مكانة المزهرية اليوم؟ يبدو أنه لا توجد إجابة بسيطة عن هذا السؤال. فالأعمال المعروضة في معرض مزهرية، هي ثمرة مسيرة إبداعية متواصلة امتدت سنوات طويلة، تدمج بين الفعل الحدسي والبحث الشكلي والمادي واللوني. تكاد أعمال عيريت آبا تكون دائمًا تجريدية (باستثناء مشاريع التعاون مع الفنّان آساف بن تسڤي)، كما أن أعمال هذا المعرض تتسم بمهارة فائقة ودقة عالية، وتُبقي على توتر دائم بين تقاليد الخزف والنحت التجريبي المثير. تُجسد هذه الأعمال مرحلة جديدة في مسيرة عيريت آبا الفنّية؛ مرحلة ناضجة ذات حضور قوي ومؤثر.

عيريت آبا (مواليد 1953)، هي فنّانة رائدة تقيم وتعمل في القدس. عُرضت أعمالها في العديد من المعارض الفردية والجماعية في إسرائيل وخارجها. حصلت على جائزة أندي لعام 2009، وجائزة التصميم من مديرية الثقافة في وزارة العلوم والثقافة والرياضة. شغلت منصب محاضِرة أولى في قسم تصميم الخزف والزجاج في أكاديمية بتسلئيل للفنون والتصميم لمدة تقارب أربعة عقود.